Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!
Çiçek Özgen
Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı tarafından “Deprem ve Çocuk Mahpuslar Ön Araştırma Raporu” yayınlandı. Rapor, deprem sonrasında yaşanan büyük acı ve kapanması olanaksız toplumsal yaralar sürecinde mahpus çocuklara yönelik hak gasplarındaki artışı ve yaşanan hak ihlallerini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.
Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı’nın raporu, Bolu, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kütahya, Malatya, Manisa, Muğla, Sakarya, Samsun barolarında çocuk hakları alanında çalışan 21 avukatın katıldığı toplantı notlarının analiz edilmesiyle oluşturuldu.
Çocuk adalet sistemine ve mahpus çocuklara yönelik çalışmalar yürüten vakıf, özellikle 6 Şubat depremlerinin etkisinin hala yaşandığı bölgelerde, depremden doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenen çocuk mahpuslarla ilgili çalışmalar yürüterek ortaya çıkan sonuçları kamuoyuyla bir rapor halinde paylaştı. Rapor, özellikle deprem sonrasında yaşanan büyük acı ve kapanması olanaksız toplumsal yaralar sürecinde mahpus çocuklara yönelik hak gasplarındaki artışı ve yaşanan hak ihlallerini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.
Milyonlarca çocuk yoksunluk yaşıyor
Rapor, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi’nin, Haziran 2023’te açıkladığı Türkiye hakkındaki gözlemlerine de değiniyor. Buna göre, Şubat 2023 depremleri nedeniyle yaşanan olumsuz durum nedeniyle ülkenin Güneydoğusunda Sözleşme’nin uygulanmadığını belirtiyor. Deprem nedeniyle 2,5 milyon çocuğun evsizlik de dahil olmak üzere aşırı yoksunluk yaşadığı ve temel hizmetlere erişemediği de vurgulanıyor.
Bu durum özellikle çocuk mahpuslarda daha vahim bir tablonun ortaya çıkmasına neden olmuş durumda. Vakıf’ın raporunda göre Türkiye’de ceza sorumluluk yaşının düşüklüğü, çocukların yargılama öncesinde uzun süren tutukluluk süreleri, hapis cezasına alternatiflerin yetersizliği, yargılama dışına çıkartmaya yönelik tedbirlere yeterince başvurulmaması, çocuk koruma süreçlerinin güçlendirilmesi ihtiyacı, çocuklara yönelik hukuki yardıma ilişkin kalite sorunları özellikle üzerinde acilen eğilmesi gereken sorunlar olarak tespit ediliyor.
Çocuk mahpuslarda da hak ihlâlleri benzer
Rapora göre çocuk mahpusların maruz kaldığı uygulamalar arasında işkence ve kötü muamele ile çıplak arama, tecrit gibi hak ihlalleri geliyor. Yanı sıra, çocukların bulunduğu yerleşim yerlerine uzaklığı nedeniyle çocuklar aile ve ziyaretçileriyle görüşemiyor. Kurumlarda eğitim, sağlık, psiko-sosyal destek, beslenme, hijyen haklarına erişimde de sıkıntılar var. Adil yargılanma hakkı ihlalleri, uzun süren yargılamalar, çocukların maruz kaldığı disiplin cezaları gibi birçok hak ihlali de raporda yer alıyor.
Deprem hak ihlâllerini arttırdı
Deprem sonrasında bu depremden doğrudan veya dolaylı etkilenen çocuk mahpuslarda başka özel ihtiyaçlar ortaya çıkıyor. Bu ihtiyaçların giderilmemesi ve görmezden gelinmesi ise yukarıdakilere ek başka hak ihlallerinin ortaya çıkmasına neden oluyor. Örneğin çocuğa yas tutma hakkının tanınmaması, deprem ve kayıpları ile ilgili zamanında ve yeterli bilgilendirme yapılmaması, psikolojik destek ihtiyaçlarının karşılanmaması gibi….
Raporda 6 Şubat depreminden sonra tüm bu konular hakkında yetkili kurumlardan bilgi talebinde bulunulduğu, ancak kamuoyunun hiçbir şekilde bilgilendirilmediği de vurgulanıyor.
Çocuklarda suça sürüklenme artıyor
Rapor aynı zamanda çocuklarda artan suç oranlarına ve bunların nedenlerine de dikkat çekiyor. TÜİK istatistiklerine göre 2021 yılında çocukların karıştığı olayların 132 bin 943’ü suça sürüklenme nedeni ile gerçekleşmişken 2022 yılında bu sayı 206 bin 853’e ulaştı. Yaralama ve hırsızlık ise en çok işlenen suçlar arasında yer alıyor.
Çocuk adalet sistemi verileri
Adalet Bakanlığı verilerine göre 2021 yılında ceza mahkemelerine getirilen dosyalarda suça sürüklenen çocuk sayısı 95.755 ve önceki yıllardan devreden dosyalarla birlikte 228.895 çocuğun yargılanmasına devam ediliyor. Yine bu verilere göre aynı yılda çocuklar hakkında verilen mahkûmiyet kararlarının yüzde 40,8’i hapis cezası şeklinde.
Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü sitesinde paylaşılan verilere göre 3 Temmuz 2023 itibariyle 1.496’sı erkek ve 63’ü kız olmak üzere toplam 1.559 çocuk tutukluyken 975’i erkek ve 38’i kız olmak üzere toplam 1013 çocuk ise hükümlü.
Adalet Bakanlığı tarafından 6 Şubat depremleri nedeniyle Hatay Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan 63 çocuk hükümlü ve tutuklunun tedbir amaçlı olarak Samsun ilinde bulunan Kavak Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na nakledildiği duyuruldu.
Deprem sonrasında çocuklara yönelik hak ihlallerinde artıyor
Raporda deprem sonrasında yaşanan hak ihlallerinin sadece çocuk mahkumları değil, bir bütün olarak tüm çocukları etkilediği de vurgulanıyor. 14 barodan 21 katılımcı avukatlar tarafından depremin çocuk adalet sistemine etkisi ve ortaya çıkan hak ihlallerine dair bilgiler de raporda yer alıyor.
Özellikle çocukların enkaz altından çıkarıldıktan sonra ailelerine teslim sürecinde sorunlar yaşandığını, çocukların tanımadıkları kişilere ve cemaat tarzı yapılanmalara teslim edildiğine dair ihbarlar alındığını vurgulanan raporda çadırkentlerde çocuk ihmal ve istismarı riskinin yoğun olduğu, çok fazla çocuk hakkında kayıp bildirimi bulunduğu, baroların öncelikli olarak çocuk hakları ile ilgili bu konularda çalışmalar yürütmek durumunda kaldığı belirtiliyor.
