Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!
İşsizler dışında aklımıza gelebilecek her şeye kullanılan İşsizlik Sigortası Fonu (İSF), 1999 yılında, emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) sorununa da kaynaklık eden 4447 Sayılı Yasa ile kuruldu. 1 Haziran 2000 tarihinden itibaren prim toplanmaya başlanan fondan işsizlere ilk ödeme 2002 yılı mart ayında yapıldı. Verilere göre o tarihten bu yana 400 milyar TL’ye yakın bir para topladı. Bu para işsiz işçilere mi kullanıldı, hayır. Yarısı bile bunun için kullanılmadı. Ama mesela GAP projesine buradan para aktarıldı, patronlar “istihdam teşviki” adı altında buradan nemalandırıldı, Soma madencilerinde olduğu gibi işçilerin gasbedilen tazminatları patronların kasalarından değil buradan çıktı. Pandemide patronların bütün zararları buradan karşılanırken işçiler için ödenen kırıntıların adresi de fon oldu.
Geliri ilk önce patronlardan yüzde 3, devletten ve işçiden yüzde 2 prim oranlarındaki katkıyla oluşurken 2004 yılında yapılan değişiklikle herbri birer puan düşürüldü. Dahası ilk kurulduğunda varolan “sigortalılara işsiz kalmaları halinde” ibaresi 2008’de yapılan bir düzenlemeyle kaldırıldı yani işsizler için kurulan fon olma amacından alenen çıkarıldı. Zaten geliri faizden oluşan bir çeşit kapitalist şirket mantığıyla yönetilir hale geldi.
Dahası fondan yararlanabilmek aslanın ağzından ekmeği almak kadar zor koşullara bağlandı. Keza bir işsiz işçinin fondan maaş alabilmesi için getirilen kıstasların Türkiye gibi güvencesizliğin, keyfilik ve denetimsizliğin sözkonusu olduğu bir ülkede karşılanabilmesi küçük bir azınlık için mümkündür.
Bu gerçek 2022 İŞKUR verileriyle de sabittir. Bu veriler, her yıl olduğu gibi 2022’de de fondan en az yararlananların işsizler olduğunu gösteriyor.
Bu verilere göre 2022’de fona başvuran işsiz sayısı 1.7 milyon oldu. Ancak işsizlik ödeneğine başvuran işsizlerin sadece yüzde 47’sine maaş bağlandı.
İŞKUR’a işsizlik maaşı için başvuran sigortalı sayısı aynı zamanda kayıtlı işsizlik oranının da resmidir. Bu açıdan yıllar içindeki yükseliş çarpıcı: 2012’de 609 bin 530, 2018 yılında 840 bin 793 olan işsizlik ödeneğine başvuran sayısı, 2022 yılı sonu itibarıyla 1 milyon 707 bin 850’ye fırladı. İŞKUR ise sadece 812 bin 506 kişiye işsizlik ödeneği bağladı. Yani işsizlik ödeneğinden yararlanmak isteyenlerin yalnızca yüzde 47’sine ödenek bağlanabildi.
2022’de ödenen işsizlik ödeneği 12 milyar 544 milyon 523 bin TL oldu. Bu böyleyken fonun büyüklüğüyse 2022 sonunda 124 milyar TL’yi aştı.
Fon kurulduğundan bu yana işsizlik ödeneği almak için toplam 17 milyon 173 bin 166 kişi başvurdu. Ancak sadece 9 milyon 673 bin 929 kişi ödenek alabildi. Başvuranların neredeyse yarısı ödenekten yararlanamadı. Çünkü Türkiye koşullarında dayatılan koşulların karşılanması imkansıza yakın! Yani fon başından beri aslında başka amaçlarla kurulmuş, olan her ay ücretinden yapılan kesintiyle işçiye olmuştur.