Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!
Eylül Gökçin
Haftada altmış saati aşan periyotlarla çalıştığım işyerinden ılık bir Nisan günü hava kararmadan çıkmayı başarmışım. Adımımı dışarı atar atmaz ılık bahar havasının yüzüme çarpmasıyla kendime geliyor ve etrafıma bakıyorum, kendime ve çevreme ne kadar yabancılaştığımı o an fark ediyorum. Öyle bir çalışma temposunun içine hapsedilmişim ki güneşin parladığını, ağaçların yeşerip çiçeğe durduğunu ve baharın geldiğini fark etmemişim bile… Yaşam benim dışımda bir yerlerde akıp durmuş, bense sabahları işe yetişme akşamları ise kendimi eve atabilmenin telaşıyla tüketmişim günleri.
Bu durum sadece benim hayatımdan bir kesit değil aslında, bu topraklarda yaşayan kadın, erkek, yaşlı, çocuk fark etmeksizin milyonlarca emekçinin yaşadığı en çıplak gerçek.
Milyonların patronların insafına bırakıldığı, adına “çalışma yaşamı” dedikleri bu kölelik düzeninde değişmeyen tek gerçek ise bu kölelik düzeninin sermayenin çıkarları doğrultusunda yeniden ve yeniden dizayn edilmesi. İktidarın bu uğurdaki son alamet-i farikası ise Orta Vadeli Program’da (OVP) “güvenceli esneklik” adı altında sunduğu esnek ve hibrit çalışma düzenlemesi.
Esnek Çalışma Yasal Kılıfa Büründürülüyor!
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın “Uzaktan Çalışma Yönetmeliği”nde yaptığı bu son değişiklik “işçinin iş görme ediminin bir bölümünü işyerinde bir bölümünü ise evde yerine getirmesi” olarak ifade ediliyor. Böylelikle özellikle pandemi döneminde yaygınlaşan ve bugüne kadar farklı biçimlerde zaten uygulanmakta olan “esnek çalışma” yasal bir kılıfa büründürülüyor.
Düzenleme “hibrit çalışma”nın uygulanması durumunda işçinin hangi günlerde işyerinde, hangi günlerde uzaktan çalışacağı, çalışma sürelerinin ne olacağı ve uzaktan çalışmanın zorunlu hale getirdiği giderlerin patron tarafından mı yoksa işçi tarafından mı karşılanacağı gibi konuları açık bir güvenceye bağlamak yerine doğrudan işçi ile patron arasındaki sözleşmeye bırakıyor. Bu durum ise patron ile pazarlık yapacak güçte olmayan işçinin patronun dayattığı sözleşmeyi kabul etmek zorunda kalması anlamına geliyor. Diğer taraftan bu dayatmayı kabul etmeyen işçinin sözleşmesinin yenilenmemesi ya da tazminatsız olarak işten atılması demek oluyor.
Giderler İşçinin Omuzlarına Yükleniyor
Düzenleme büyük oranda evden çalışma anlamına geliyor. Ancak işçinin evden çalışması durumunda işin sürdürülebilmesi için çalışma alanında kullandığı kaynakların (masa, bilgisayar, internet, elektrik, vb.) giderlerinin nasıl karşılanacağı, bu konuda patronlara nasıl bir sorumluluk yüklendiği net olarak belirtilmiyor. Dolayısıyla ücretlerin geçinmeye dahi yetmediği günümüz koşullarında bu giderlerin büyük bir kısmının işçinin omuzlarına yükleneceği açıkça görülüyor.
Esnek ve hibrit çalışma modeli kadınlar için “evden çalışma kolaylığı” olarak bir fırsatmış gibi sunuluyor. Bu durum ise zaten yeniden üretim ve bakım emeği yükü ile boğuşan kadınlar için yükün katmerlenmesi anlamını taşıyor.
Bu konuda yapılan araştırmalar hibrit çalışma modelinin işçinin iş yükünü daha da arttırdığını, çalışma sürelerinin uzadıkça uzadığını, işçilerin örgütlenmesinin önüne set çektiğini ortaya koyuyor. Buna karşılık patronlara çalışma alanının gerektirdiği yemek, yol parası, kira gibi maliyet kalemlerinden kurtulma imkanı sağlıyor.
Dolayısıyla iktidarın Orta Vadeli Program’da (OVP) “güvenceli esneklik” olarak sunduğu bu yeni çalışma rejimi işçiler-emekçiler için “güvencesizlik” anlamına geliyor. Bu durumu tersine çevirmenin yolu ise mücadeleyi büyütmekten geçiyor.
