AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasını taşıyan ve 21 Ekim’de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından TBMM Plan ve Bütçe Komisyonuna sunulan 2027 bütçe teklifinde 27 trilyon 276 milyar TL gider ve 3 trilyon 868 milyar TL açık öngörülüyor. Aynı zamanda politik bir metin olan bütçe teklifi kapsamında şimdiye kadar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı bütçe teklifleri komisyondan geçti.
Gelirlerinin çok büyük bir kısmının halkın sırtındaki dolaylı ve doğrudan vergilerden karşılandığı, buna karşılık kaynakların büyük oranda sermayeye, faiz ödemelerine ve kamu-özel işbirliği projelerine (şehir hastaneleri, yol/köprü garantileri vb.) aktarıldığı bütçe teklifinde şaşırtıcı hiçbir şey yok. Sınıf mücadelesinin düzeyinin de belirleyici olduğu bütçe belirleme sürçlerinde bu yıl da aynı pervasız anlayış teklifin ruhunda adeta sırıtıyor.
Tekin’in Sayıştay raporuna pişkin yanıtı!
Görüşmeler sırasında özellikle fon vurgunu tartışmaları ve kamusal hizmetlerdeki kısıtlamalar tartışmalara neden oldu. Sayıştay’ın Milli Eğitim Bakanlığı ihalelerinde 600 milyon liralık kamu zararı oluştuğunu tespit etmesi gibi başlıklarda gerilim yükseldi. Bakan Yusuf Tekin eleştirilere Sayıştay’ın manipüle edildiği, iddiaların kişisel husumetlerden kaynaklandığı gibi pişkince bir yanıt verdi.
Silahlanma için artış yüzde 229!
Yanı sıra 2027 bütçe teklifinde toplam savunma ve güvenlik harcamalarının 3 trilyon 454 milyar TL olarak planlanması ve Millî Savunma Bakanlığı ödeneğinin bir önceki yıla göre yüzde 86,2 artırılması da gerilimli tartışmalara neden oldu. Silah ve sistem alımlarına yönelik ödeneklerdeki yüzde 229’luk artışa dikkat çekildi. Buna karşılık yoksullukla mücadele, öğrenci bursları ve kadına şiddetle mücadele kalemlerinin artırılmasına yönelik önergelerin reddedilmesi, bütçenin halkın geçim sorunlarından uzak olması önemli eleştiri başlıklarından biri oldu.
Diyanet’e ayrılan ödenekte 2026’ya göre yüzde 31,4’lük artış!
Henüz komisyona gelmese de (27 Kasım’da gelecek) Diyanet İşleri Başkanlığı’na 229,1 milyar TL ödenek ayrılması da genel görüşmelerde önemli başlıklardan biri oldu. Diyanet’e ayrılan 229,1 milyar TL’lik ödeneğin 2026’ya göre yüzde 31,4 oranında artış anlamına geldiği ve bu rakamın İçişleri, Dışişleri, Sanayi ve Teknoloji, Ticaret, Kültür ve Turizm ile Enerji ve Tabii Kaynaklar bakanlıklarının ödeneklerini geride bıraktığı vurgulandı.
Eğitim sendikaları ve muhalefet milletvekilleri, 12 Kasım’daki Millî Eğitim Bakanlığı bütçe görüşmelerinde de Diyanet bütçesini gündeme getirdi. Yapılan eleştirilerde, okullardaki temizlik, hijyen ve bir öğün ücretsiz yemek gibi hayati ihtiyaçlara ödenek yetersizliği gerekçe gösterilirken Diyanet bütçesinin enflasyonun üzerinde reel artış göstererek satın alma gücünü koruduğu vurgulandı.
Çalışma Bakanlığı bütçesi: İş cinayetleri, işçi haklarının gaspı ve seçim hesaplı bütçe!
Yine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 3 Kasım’da yapılan bütçe görüşmeleri de oldukça gerilimli geçti. İş cinayetleri, sendikal örgütlenmeye dönük saldırılar, işçi haklarının gaspı gibi başlıklarda yürütülen tartışmalarda Bakanlığın 2026 yılı bütçesi 448 milyar lirayken, 2027 yılı bütçe teklifinin yaklaşık yüzde 434 artışla 2 trilyon 395 milyar liraya çıkarılması (emekli aylıkları ve asgari ücrete seçim hesaplı artışlar kastedilerek) sert eleştirilere konu edildi.
Bugün Sağlık Bakanlığı bütçesi görüşülüyor
Sağlık Bakanlığı’nın bugün görüşülecek 2027 bütçesi de diğer tartışma konularından biri oldu. Sağlık Bakanlığı’nın 2027 bütçesi, 1 trilyon 966 milyar TL ile nominal (rakamsal) olarak artsa da merkezi bütçeden aldığı payın yüzde 7.8’den yüzde 7.2’ye düştüğü kaydediliyor. Koruyucu sağlık hizmetlerine 585 milyar TL ile yüzde 29,7 pay ayrılırken, tedavi edici sağlık hizmetlerine ise 1.359 milyar TL ile yüzde 69,1 pay ayrılıyor.
SES: “Bütçede; sağlık emekçileri, toplum ve sağlık hakkı yok!”
Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), 2027 bütçesine dair yaptığı basın açıklamasında kamu emekçilerine ve halka “kemer sıkma tedbirleri” dayatılırken, OVP ile de iktidarın sağlık alanına bir ticaret alanı gibi yaklaştığı, birçok başlıkta “sağlık turizmi” gibi esaslı olamayan hedefleri öncelediği vurguladı:
‘İtibardan tasarruf olmaz’ diyen iktidar temsilcileri kamu emekçilerine ve halkımıza ‘kemer sıkma ve tasarruf tedbirleri’ dayatmaktadır. Geçen her dönem öncekini aratmakta emekçiler, emekliler ve bir bütün olarak halk enflasyona ezdirilmekte, ücretler reel olarak azalmakta, tüm kamu emekçileri yoksullaşmaktadır. Bu da yetmezmiş gibi 2026 Eylül döneminde açıklanan Orta Vadeli Program (OVP) ile iktidarın sağlık alanına bir ticaret alanı gibi yaklaştığı ve birçok başlıkta ‘sağlık turizmi’ gibi esaslı olmayan hedefleri öncelediği görülmektedir. 2027 yılı bütçe teklifi var olan sorunlara çözüm sunmamaktadır. Halkın yaşam hakkını koruyan, sağlık haklarına erişimi geliştiren, emekçilerin emeğini koruyan, özlük haklarını geliştiren bir yaklaşım yoktur. Sağlığı ticarete dönüştüren, yurttaşlara ve hastalara müşteri gibi yaklaşan neo-liberal sağlık politikalarını derinleştiren iktidar 2027 bütçesiyle önceliklerinin halk sağlığı ve emekçilerin hakları olmadığını bir kere daha gösteriyor.
OECD ortalaması yüzde 9.3, Türkiye’de yüzde 5 bandının altında
SES ayrıca OECD ortalamasına göre Türkiye’nin bütçesinin çok düşük olduğunu ve 2027 bütçesinin geçen seneye göre sabit kaldığını vurguladı:
Genel olarak sağlık hizmetlerine ayrılan bütçenin AB-OECD ülkeleri ortalamalarına yaklaştırılarak, %10’un üzerine çıkarılmasını talep etmemize rağmen Türkiye’de bu oran halen çok düşüktür. OECD’nin 2026 verilerine göre Türkiye sağlığa en düşük payı ayıran ülkeler içerisindedir. OECD’de yüzde 9,3 bandında olan ortalama ‘Sağlık Harcamaları GSYİH Hasıla Oranı’ Türkiye’de yüzde 5 bandının altındadır. 2026 bütçesi içinde ise %7,2 olan Sağlık Bakanlığı payı 2027 yılında da sabit kalmıştır. 2027 yılında merkezi yönetim bütçesi toplamda 27,3 trilyon TL iken Sağlık Bakanlığı için 1 trilyon 960 milyar 897 milyon 760 bin TL olarak teklif edilmektedir. Önceki yıl bütçesine göre yüzde 33’lük bir artış olmuş gibi görünse de TÜİK verileriyle yıllık enflasyonun yüzde 30’un üzerinde olduğunu biliyoruz. Yani reel bir bütçe artışı teklif edilmemektedir.
Kişi başına koruyucu sağlık hizmetlerine düşen “3 bin 861 TL”
Sendika yaptığı açıklamada koruyucu sağlık hizmetlerinin bütçe payına da vurgu yaptı:
Kişi başına koruyucu sağlık hizmetlerine düşen 3 bin 861 TL, eczanedeki satış fiyatı itibarıyla yalnızca beş adet mevsimlik grip aşısı bedelinin karşılığıdır. Mevsimlik grip aşısının 6 ay üzerindeki bebekler dâhil olmak üzere, herkese yapılması önerilmesine karşın, SGK yalnızca 65 yaş üstü ile kronik hastalığı olanların aşı giderlerinin bir bölümünü karşılamaktadır. Tüm uyarılara rağmen, Bakanlık, bu aşıyı programına alıp parasız yapılmasını sağlamamaktadır. Ekim 2026 itibarıyla eczanelerde yaklaşık 764 TL karşılığı satışa sunulan grip aşısı için toplumun büyük çoğunluğu her yıl cepten sağlık harcaması yaparak almak zorunda bırakılmaktadır.
SES Merkez Yönetim Kurulu, açıklamalarının sonunda taleplerini sıraladı
SES Merkez Yönetim Kurulu, açıklamalarının sonunda Sağlık Bakanlığı’na yönelik taleplerini sıraladı:
- Emekçiler ve halk üzerindeki adaletsiz vergi yükü azaltılmalıdır. Halktan doğrudan/dolaylı vergi yükü azaltılmalı; kurumlar vergisi başta olmak üzere sermayenin ödediği doğrudan vergilerin payı artırılmalıdır.
- SGK Prim Yükü çalışanlardan değil patronlardan tahsil edilmeli, kamu emekçilerinin vergi dilimi ve prim ödemesi yüzde 10 bandında yıl boyunca sabit tutulmalıdır.
- Sağlık hizmetleri bütçesinin merkezi bütçe içindeki payı en az %10’a çıkarılmalı; koruyucu sağlık hizmetlerinin payı bu bütçe içerisinde %40’a yaklaştırılmalıdır.
- İlaç ve tedaviye erişim kamu güvencesinde olmalıdır. Geri ödeme listesi genişletilmeli; fark ücretleri kaldırılmalı, SMA başta olmak üzere nadir hastalık fonları güçlendirilmeli; ilaç yokluklarını önleyecek kamusal planlama yapılmalıdır.
- Halkın sağlık hakkına erişimi için katkı payı, katılım payı ve ilave ücret uygulamalarına son verilmelidir.
- Kamusal sağlık yatırımları arttırılmalı, şehir hastanelerindeki KÖİ modeli sonlandırılmalı, döviz garantili ödemeler durdurulmalı, hastaneler kamulaştırılarak kaynaklar kamu sağlık kurumlarına yönlendirilmelidir.
- Demokratik denetimle şeffaflık sağlanmalıdır. Şehir hastaneleri, SGK-özel hastane ilişkileri ve tüm kamu harcamaları ‘ticari sır’ kalkanından çıkarılmalı; sendikalar ve meslek örgütlerinin katıldığı demokratik denetime açılmalıdır.
- Sağlık alanında güvencesiz istihdam modellerine son verilmelidir. Taşeron, sözleşmeli ve güvencesiz istihdam kaldırılmalı; tüm sağlık çalışanları kadrolu ve güvenceli 4A statüsüne alınmalıdır.
- Adil ve emekliliğe yansıyan ücret politikasına geçilmelidir. Performans ve teşvik sistemi yerine tek kalemde, emekliliğe yansıyan temel ücret uygulanmalı; döner sermaye vb. ödemeler geçiş sürecinde vergi dışında tutulmalıdır. Ana ücret dışındaki ödemelerin toplam maaş içindeki payı yüzde 10’u geçmemelidir.
- Sağlıkta şiddeti önleyici yasal düzenlemeler, güvenlik önlemleri, riskli birimlere ek istihdam ve caydırıcı yaptırımlar için bağımsız bir bütçe kalemi oluşturulmalıdır.
- Anadilinde Sağlık Hizmeti hakkının sağlanması amacıyla tıbbi tercüman kadroları açılmalı; çok dilli sağlık hizmeti için mevzuat düzenlenmeli; bölgesel eşitsizlikleri giderecek özel programlar hazırlanmalıdır.
- Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Sağlık hizmetlerinin sağlanması amacıyla üreme sağlığı hizmetleri güçlendirilmeli; kürtaj erişim engelleri kaldırılmalı, ücretsiz korunma yöntemleri sağlanmalı, kamu kreşleri kurulmalıdır.
- Sağlıkta bölgesel eşitsizliklerin azaltılması amacıyla uzman hekim ve ana bölüm eksikliği olan iller için teşvik esaslı kadrolar tanımlanmalı; altyapı güçlendirilmeli, anne-bebek ölümlerini azaltacak koruyucu sağlık programları önceliklendirilmelidir.
- Sağlıkta yolsuzlukla mücadele amacıyla sayıştay bulguları doğrultusunda usulsüzlükler için işlem yapılmalı; pazarlık usulü ihaleler sınırlandırılmalı, sendikaların da dahil olduğu bağımsız bir denetim ve yolsuzlukla mücadele birimi kurulmalıdır.
- Sağlık hizmetlerinin planlama ve sunum süreçlerine sağlık emekçileri ve halkın katılımını sağlayacak mekanizmalar oluşturulmalı; hukuksuz biçimde KHK’lerle ihraç edilen sağlık çalışanları göreve iade edilmeli; barış ve demokrasi içinde yaşamın toplum sağlığı açısından pozitif etkisi dikkate alınarak sağlık alanı (bakanlık, emek ve meslek örgütleri vb) karar süreçlerinde söz sahibi olmalıdır.
Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!