Çarşamba, 18 Kasım 2026

Uçsuz Bucaksız Rusya



Önceki gün Zinovyev sabah gazetelerini okurken Lenin’e acı acı, “Kitleler gücün karşısında ne çabuk selam duruyor” demişti. Ona yüzünü dönmeden Lenin hemen, “Kendileri bir güç haline gelene kadar bu böyledir,” diye cevap vermişti


Emmanuil Kazakeviç

Ama Zinovyev uyumuyordu. Bitkindi, başı dönüyor gibiydi. Biraz önce kayıktayken garip bir duyguya kapılmıştı. Lenin’i taşıyan öndeki kayık, güç bela görünüyordu. Ardında beyazımsı bir alacakaranlık yükseliyordu. Aniden Zinovyev öndeki kayığın dipsiz bir uçuruma yaklaştığını ve Lenin’in kayığına bağlı olan kendi kayığının da isteksizce oraya sürüklendiğini düşlemişti.

Bastırılan Temmuz gösterilerinin ardından, Zinovyev buna neden olan olayları çözümlemeye çalışmıştı. İçinde kuşkular ve kuruntular taşıyordu. Bugün, bu nemli gecede bataklıkların arasındaki sisli gölde kuşkuları yeni bir kesinlikle dürtüsü yok mu?” üzerine hücum ediyordu. “Doğru yolda mıyız? Siste kaybolmaz mıyız? Lenin’in cesaretinde ve amansızlığında bir sekterlik belirtisi ya da daha tehlikelisi, bir fedakarlık dürtüsü yok mu?” Ona öyle geliyordu ki Lenin, konumunu çok uç noktalara çekiyordu, her şeyi sonuna kadar kendisi götürmek istiyordu, yeterince sağgörülü değildi, mantıklı uzlaşmalara gidemiyordu, kitlelerin çekincelerini dikkate almıyordu. Her şeyin ötesinde, diye düşündü Zinovyev titreyerek yatarken, bir avuç entelektüeldiler ve önlerinde uçsuz bucaksız Rusya uzanıyordu. Ülke, açgözlü çiftçiler, yağmacı dükkan sahipleri, alkolik işçiler ve hilkat garibesi kilise müdavimleri, İvan İvanoviç ve İvan Nikiforoviç’ler (*), mucize yaratmaya yarayan ikonlar ve hayat veren haçlarla doluydu. Yarı ölü de olsa, Rusya buydu, yapacak bir şey yoktu. Kitleler eğitimsizdi, üstelik de anarşistti. Bunu 3-4 Temmuz’da kanıtlamışlardı. Onlara güvenilmezdi. Bir parça özgürlük buldular mı, her şeyi darmadağın edip kırıp parçalamaya hazırdılar, aynı Pomyalovki’nin seminer öğrencileri gibi. Her geri çekiliş onları kötümserliğe sürüklüyordu. Birçok isyancı alayın temsilcileri Kerenski’ye teslim olmuşlardı. Baltık Donanması’na ait gemilerden bazılarının mürettebatı, Bolşevikleri, Kaiser Wilhelm’in ajanı olmakla suçluyordu. Kamenev, Kollontay, Raskolnikov, Roşal, Sivers ve daha pek çoğu tutuklanmıştı. Pravda ve Soldatskaya Pravda kapatılmıştı.

Lenin ise kulübenin yanında oturmuş, sanki buraya hafta sonu tatili için gelmiş gibi konuşuyordu. Yemelyanov’a bir işçi ailesinin küçük bir bahçeyle geçimini sağlayıp sağlayamayacağını soruyor, pazardaki sebze fiyatlarını öğrenmek istiyor ve son olarak da “pilatikasız (pisi balığı -nba) ya da levreksiz bir balık çorbası yapmaya değmez” diyerek Sestroretsk gölünde hangi cins balıkların bulunduğunu merak ediyordu.

Önceki gün Zinovyev sabah gazetelerini okurken Lenin’e acı acı, “Kitleler gücün karşısında ne çabuk selam duruyor” demişti.

Ona yüzünü dönmeden Lenin hemen, “Kendileri bir güç haline gelene kadar bu böyledir,” diye cevap vermişti. Sonra dönüp Zinovyev’in okuduğu gazeteye bakmış, sütunlara göz gezdirirken şöyle devam etmişti:

Kitleler pratiktir, kendilerini ilgilendirmeyen işlere burunlarını sokmazlar. Bireyci entelektüeller gibi değildirler. Yüksekten atılan nutuklar, teatral mimikler onlara hitap etmez. Onlar mimikleri ve nutukları, Kerenski’lere, Avksentyev’lere, eski Plutarch’ı okumuş gymnasium (**) mezunlarına bırakırlar. Kitleler, örgütsüz davrandıkları için başarısız olduklarını anlayacaktır. Bir dahaki sefere bunu hesaba katarlar.

Zinovyev belli belirsiz gülümsedi. Şu anki koşullarda “bir dahaki sefer”den söz etmek hayallere sığınmak demekti.

Lenin’e kendi görüşlerini açık ve netçe söylemesi gerektiğinin farkındaydı. Ama hiçbir şey diyemedi. Korkuyordu. Yüksek sesle ifade edildiklerinde düşünceleri güçsüzlük ve kararsızlık belirtisi olarak kabul edilecekti ve güçsüzlük, Lenin’in ve bir bütün olarak Parti’nin her şeyden daha çok aşağıladığı bir durumdu. Her şeyin ötesinde, Lenin’in görüşlerini dinsel bir şevkle, inatla ve dikkatle tekrar eden Zinovyev, yoldaşları arasında boyun eğmez ve yılmaz biri olarak biliniyordu. Lenin’le arasında bazen ortaya çıkan anlaşmazlıklar hiç açık bir fikir çatışmasına dönüşmemişti. Şimdi şu kritik anda güçsüzlük ve kararsızlık belirtisi gösterse, Lenin’le bütün köprüleri atmak zorunda kalacaktı, saklanması gereksiz olacak, kendini bundan sonra Lenin’in en yakın takipçisi sayamayacak, Yemelyanov’un siyah ekmeğini ve akdarı lapasını yiyememeyecekti. Bir hiç olacaktı. Bunu nasıl kabullenebilirdir? Kabullenemezdi.

(*) Gogol’ün karakterleri -alık, taşralı kalın kafalılar (İngilizceye çev. notu)

(**) Gymnasium: Almanya’da lise düzeyinde okul. (ç.n.)

[Mavi Defter, Emmanuil Kazakeviç, Çeviren: Özlem Koşar, 2. Baskı Ekim 1996, Evrensel Basım Yayın]