ZSR’deki İşçi Katliamının Arkasında Sayısız Gerçek Var

Balıkesir’in merkez Karesi ilçesinde patlayıcı üretilen ZSR fabrikasında sabah saatlerinde meydana gelen patlama ve çökme nedeniyle 13 işçi hayatını kaybederken 4 işçi de yaralandı. Fabrikanın her türlü kontrolden uzak bir sömürü özgürlüğüne sahip olduğunun özeti gibi. Tıpkı 10 işçinin hayatını kaybettiği Hendek’teki Coşkunlar Havai Fişek fabrikasında olduğu gibi.  

Bu işçi katliamının arkasında da esas olarak kar hırsı ve maliyet kalemleri arasında işçi canının en ucuz kalem olarak görülmesi var. Yandaşların ya da genel olarak patronların sömürü hırsına denetim ve kontrolleri kaldırarak, sayısız teşvik ve hibede bulunarak can suyu olan devlet politikaları… Ancak bu patlamada bir özgünlüğün altını çizmek gerekiyor. O da iktidarın kritik gördüğü sektörleri geliştirmek için her türlü kuralı ortadan kaldırması. Büyük bir savaş sanayi ağı yaratan ve ekonomiyi tıpkı maden gibi silah ihracatı gibi bir stratejiye oturtan iktidarın bu politikalarına uygun üretim yapan şirketler, daha fazla üretim ve kâr için işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini tamamen rafa kaldırıyor, denetim de yapılmıyor!

Çoğunluğu çevre köylerden kadın işçilerin çalıştığı ve yüzlerce kişinin ucuz işgücü olarak istihdam edildiği ZSR tüm bu özellikleri bir arada taşıyan bir sembol adeta.

ZSR 15 Temmuz darbe girişiminden önce Yavaşçalar Av ve Spor Malzemeleri’ne ait. O tarihte sahibi “FETÖ üyeliği”nden tutuklanınca TMSF şirkete el koydu. 2017’de TMSF ihalesinde Sarsılmaz Mühimmat şirketi satın aldı. 2018’de Zirve Holding ve Senta Madencilik ortak oldu. Adı ZSR olarak değişti. Zirve Holding, Kalyon Grubu’nun. Senta ise inşaatçı Zafer Topaloğlu’na ait. O da Toya Grup’un sahibi.

Gazeteci Bahadır Özgür, Topaloğlu’nun 2020’deki nikahına Erdoğan’ın da katıldığını, aynı ismin aynı zamanda Erdoğan’ın futbol oynadığı Esenler Erokspor’un da başkanı olduğunu hatırlattı.

Rekabet Kurulu’nun kararına göre Nisan 2024’te, ZSR’nin belli orandaki hissesi Topalipo A.S.’ye devredildi. O da Slovakya’da kurulmuş bir savunma sanayi şirketi. Slovakya’daki şirket de özellikle Ukrayna’ya yoğun mühimmat satan Çekya’daki Defence Export A.S.’ye bağlı.

Proje bazlı devlet destekleri!

Yandaşlık hikayesi bunlarla sınırlı değil.

Yine Duvar’dan Cihan Başakçıoğlu’nun aktardığı bilgilere göre 13 Mayıs 2022 tarihinde Cumhurbaşkanı kararıyla ZSR Patlayıcı Sanayi AŞ tarafından yapılacak tabanca ve tüfek fişeği üretim tesisine proje bazlı devlet desteği sağlanacağı belirtildi. Proje başlangıç tarihi 19 Nisan 2020 olarak belirtilen tesisin toplam sabit yatırım tutarı 768.1 milyon TL olarak öngörüldü.

Yatırım süresi sonunda tesisin yıllık 140 milyon adet tabanca fişeği, 243 milyon adet makineli tüfek fişeği ilave üretim kapasitesine ulaşması hedefleniyor. Öngörülen ilave istihdam 202, nitelikli personel sayısı ise 20 olarak belirtildi.

5 yıl nitelikli personel desteği

Ayrıca tesise gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisna ve iadesi, vergi indirimi, azami tutar sınırı olmaksızın sigorta primi patron hissesi, 10 yıl süreli stopaj, azami 40 milyon TL’ye kadar ve 5 yıl süreli nitelikli personel, 80 milyon TL’yi aşmamak üzere azami 10 yıl süreli faiz veya kâr payı, 10 yıl süreli ve 30 milyon TL’yi aşmamak şartıyla yüzde 50 oranında enerji tüketim harcaması destekleri sağlanmasına karar verildi.

AFAD planında patlama riskine yer verilmedi

AFAD tarafından 2021 yılında hazırlanan Balıkesir İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) raporunda Balıkesir’de Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik kapsamına giren 7 üst seviyeli ve 8 alt seviyeli kuruluş bulunduğu, bunlardan birinin de ZSR Patlayıcı A.Ş. olduğu belirtildi. Raporda yer alan “Endüstriyel Kaza Senaryoları ve Değerlendirme Sonuçları” bölümünde ise iki senaryoya yer verildi. Bunlardan birincisi, Bandırma ilçesinde bulunan bir işletmede deprem sonrasında 15 bin ton kapasiteli sülfürik asit tanklarının ve etrafında bulunan emniyet havuzunun bütünlüğünün bozulmasıydı. Bir diğer varsayılan senaryoda ise Bandırma ilçesinde bulunan bir işletmede, amonyak tankında sebebi bilinmeyen şekilde çıkan yangın sonucu patlama ve toksik yayılım meydana geldiği varsayıldı. Üst seviye riskte olan ZSR A.Ş. ile ilgili ise herhangi bir senaryoya yer verilmedi.

Emniyete, jandarmaya, madencilik faaliyetlerine mühimmat

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı’nın listesinde bulunan ve uluslararası NATO standartlarına uygun mermi ve mühimmat üreten şirket, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı’nın ihtiyaçlarının yanı sıra Asya, Avrupa, Afrika ve Amerika kıtalarında birçok ülkeye ihracatta bulunuyordu. Metal merminin yerini kauçuk topların aldığı plastik mermi, rubber mermi veya travmatik fişek olarak adlandırılan savunma ve korkutma amaçlı mermileri de üreten şirket, Türkiye’de satışı yasak olan bu mermileri de çeşitli ülkelere ihraç ediyordu. Bazı toplumsal olaylarda kullanılan söz konusu mermiler, yaralayıcı ve öldürücü etkisiyle de gündeme gelmişti.

Ayrıca başta Balıkesir olmak üzere Türkiye’de çevre açısından tartışmalı konulardan biri olan “patlatmalı madencilik” faaliyetleri için de patlayıcı üreten şirketin, “Balex Gold” dinamiti, her türlü yeraltı ve tünel patlatmalarında, açık ocak patlatmalarında, tüm inşaat projelerinde, ön kesme (pre-splitting) uygulamalarında, patar atımlarında ve tüm özel patlatma uygulamalarında kullanılıyordu.

GÜNCELLEME:

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Balıkesir Karesi’de bulunan ZSR mühimmat fabrikasında sabah saatlerinde meydana gelen patlamada hayatını kaybeden işçi sayısının 11 olduğunu açıkladı.

İşçilerin vücut bütünlükleri bozulduğu için sayıda hata yapıldığını belirten Yerlikaya 8’i kadın 3’ü erkek olmak üzere 11 işçinin kimlik bilgilerini açıkladı: Tuğba Demir (21), Çetin Karamüftüoğlu (38), Muhammet Ergin (34), Özlem Özçakır (33), Tuba Sert (41), Enes Kırmızı (28), Seda Akın (35), Seçil Çapa (24), Müberra Sönmez (45), Selin Karanlıkoğlu (27) Elif Özgür (19)