İsrail İşgali Dünyaya Nasıl Satılıyor?

Antony Loewenstein

Akdeniz’in sınırında iki demokrasiyiz biz. Bıkıp usanmadan söyleyeceğim bunu: Batılı modern medeniyetimizin temelini oluşturuyor. İstikrar, gönenç ve güvenlik bizim ortak arzumuz. [İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Şubat 2021]

Gökyüzünde, Akdeniz suları üstünde süzülen İsrail İHA’sının zor durumda kalmış bir mülteci botu mu yoksa uyuşturucu kaçakçıları mı aradığı meçhuldü. İHA gökyüzünde neredeyse tek başınaydı. Air-bus’ın yönettiği Israel Aerospace Industries İHA’sı Heron, 2018’de Girit’te test edildikten sonra Mayıs 2021’den itibaren kıtadan mültecileri uzak tutma mücadelesinde Avrupa Birliği (AB) sınır dairesi Frontex’in bir aracı haline geldi.

Mültecilerin kurtarılmasına yardım etmek için çalışan Alman STK Sea-Watch’un (Deniz İzleme Örgütü) hava operasyonları başkanı Felix Weiss, “Akdeniz’i [bir mülteci olarak] geçmek neredeyse imkânsız,” diyordu. “Kullandığı ekipman savaş bölgelerinden gelen Frontex askerileşmiş bir aktör haline geldi.”

Filistin üzerinde uçarak yıllarca deneyim kazanan Heron İHA‘sı teorik olarak kırk saate yakın bir süre havada kalabiliyor. Almanya, Taliban’a karşı başarısız olduğu savaş sırasında Afganistan’da bu İHA’ları kullanmış ve araçların en azından dördü yere çakılmış olsa da, bolca ekipman taşıyabildiği ve havada yaklaşık 24 saat kalabildiği için pek çok ülke bu İHA’lara hâlâ olumlu gözle bakıyor. İHA’nın taşıdığı ekipmanlar arasında termal görüntülü kameralar, hareket eden hedefleri belirleyen yapay zekâ teknolojileri ve cep telefonlarını tespit eden bir cihaz yer alıyor.

Önceden devriye gemileri zor durumdaki mültecileri kurtarırken şimdi insansız hava araçları gözetimin temassız, yeni bir formunu oluşturuyor. İsrail’in ABD’deki varlığını inceleyen ekonomi araştırmacısı Şir Hever, İsrail’den gelenler dahil İHA’ların gittikçe artan kullanımının aşikâr bir siyasi hedefi olduğunu söylüyor.

İHA’lar kimseyi kurtaramaz, sadece fotoğraf çekebilir,” dedi Hever bana. “Silahlı bir tekne veya şüpheli görünen bir deniz taşıtı yaklaşıyorsa, İHA operatörü devriye gemilerini uyarır, onlar da olay yerine intikal edebilirler. Fakat İHA operatörü delik bir mülteci botu gördüyse devriye gemisine haber vermekte acele etmeyebilir, gemi de bölgeye o kadar geç gelir ki kurtaracak kimse kalmaz. İHA’ların sahil güvenlik için teknolojik anlamda bir gelişme olmasının asıl sebebi ve diğer yöntemlerden başlıca farkı, onlara mültecilerin boğulmasına izin verme seçeneğini sunması.

Frontex’in altyapısına maalesef yetişemiyor. Weiss, Heron İHA’ları Frontex’in Varşova’daki genel merkezine çok net fotoğraflar ve bilgiler gönderirken, Sea-Watch’un yalnızca uçaklarla genel merkez arasında basit metin mesajları gönderme seçeneği olduğunu söyledi. Mültecileri almaya gönüllü ticaret gemileri bulmayı umduklarını ama bu gemilerin çoğunun bunda tereddütlü olduğunu belirtti. Bir STK, AB’deki en büyük bütçelerden birine sahip, iyi donanımlı bir oluşumla rekabet etmeye çalışıyordu.

AB’nin esasen Suriye, Irak ve Afganistan’daki savaşlardan dolayı 2015 yılında başlayan mülteci akınının ardından hız kazanan bir politikayla hem sınırlarını askerileştirmek hem de yeni gelenleri engellemek üzere verdiği mücadelenin başlıca aktörlerinden biri İsrail. AB, İHA’larını kullanmak üzere İsrailli önde gelen savunma şirketleriyle anlaşmalar yaptı; elbette bu şirketlerin pazarlama taktiği de Filistin’deki uzun yıllara dayanan deneyimleriydi.

AB 2020 yılında, Akdeniz üzerinde uçan İHA’ların sürekliliğini sağlamak üzere hizmetlerinden faydalanmak için Airbus, Israel Aerospace Industries (IAI) ve Elbit ile 91 milyon dolar değerinde bir ortaklık kurduğunu açıkladı. Elbit’in Hermes İHA’sı ve IAI’nin Heron İHA’sı 2008 yılından beri İsrail’in Gazze ile savaşında kullanılıyordu. İHA satışlarında gittikçe artan bir rekabet var; Türkiye’nin ürettiği TB2 İHA’ları lazer güdümlü bombalar taşıyabiliyor, düz kasalı kamyonlara yerleştirilebiliyor ve hem İsrail hem de Amerikan İHA’larından çok daha ucuza mal oluyor. Fakat yine de İsrail’in ürettiği modeller çok daha popüler. 2017 yılında İsrailli İHA üreticileri son otuz yıllık dönemde küresel İHA pazarının yüzde altmışını elinde tutuyordu.

[Filistin Laboratuvarı, İsrail İşgal Teknolojilerini Dünyaya Nasıl İhraç Ediyor? Antony Loewenstein, Çeviren: Özlem Özarpacı, Eylül 2024, Metis]