Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!
Sakarya’nın Hendek ilçesindeki Oba Makarna fabrikasında önceki gün meydana gelen ve bir işçinin ölümü altısı ağır, ikisi entübe edilen 30 işçinin yaralanmasına neden olan patlamadan sonra açığa çıkan gerçekler bir kez daha işçilerin canının pamuk ipliğine bağlı olduğunu açığa çıkardı. Hep aynı hikâye: Patronlar kar hırsıyla en küçük bir maliyet hesabından kaçıyor kaçtıkları gibi de işçileri posası çıkıncaya dek çalıştırıyor! Sendikal örgütlenmeye yönelik kolektif sınıf düşmanlığı Oba Makarna’da da aynen yaşandı! Kölece koşulların, kuralsızlığın yaşandığı fabrikada denetim ise hak getire!
Sakarya Valisi Yaşar Karadeniz’in verdiği bilgiye göre patlamanın olduğu sırada fabrikada 56 vardiya işçisi çalışıyordu. Yetkililer, yaralanan 12 yaşındaki çocuğun ise dün babasıyla işe gittiği için orada bulunduğunu açıkladı.
Her zamanki gibi bu patlamaya ilişkin de soruşturmalar başladı, Çalışma Bakanlığı müfettiş görevlendirdi. Sonucunun öncekilerden farklı olmayacağını, patronların cezasızlık politikalarıyla bir kez daha cesaretlendirileceğiyse şimdiden belli.
Yönetmelikler uygulanmıyor, denetim de yok!
DW Türkçe’ye konuşan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi Kocaeli Yürütme Kurulu Üyesi Selçuk Karstarlı, olayın değirmen bölümündeki toz patlamasından kaynaklandığını tahmin ettiklerini dile getiriyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın “Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik” adlı yönetmeliğini hatırlatan Karstarlı, “Muhtemelen bu yönetmelik hükümlerine uyulmamış. Yani tozdan arındırmak, tozun seyreltilmesi, kullanılan ekipmanların patlayıcı ortamın niteliğine uygun kategoride seçilmesi gibi çeşitli patlamadan korunma tedbirlerinin takip edilmediğini tahmin ediyoruz” diyor.
Karstarlı, olaydan birkaç ay önce Oba Makarna fabrikasında çalışan bir iş güvenliği uzmanının, değirmenlerle ilgili yaşanan sorunlardan dolayı işverenle karşı karşıya geldiğine ve geçen Mart ayında iş akdinin feshedildiğine ilişkin iddialar olduğunu da aktarıyor.
Kocaeli TMO’da da yaşanmıştı
Geçen yıl ağustos ayında ise Kocaeli’de Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) buğday silolarında yaşanan patlama sonucu iki işçi hayatını kaybetmişti. Bu patlamanın “toz patlaması” şeklinde olduğu yetkililer tarafından açıklanmıştı.
Selçuk Karstarlı’ya göre o dönem benzer riskleri taşıyan işletmeler denetlenip bu önlemlere uyulup uyulmadığı kontrol edilseydi, Oba Makarna’daki olay yaşanmayabilirdi. Karstarlı, “Çalışma Bakanlığı eğer Toprak Mahsülleri’nde toz patlaması oldu, o zaman ben buğday, değirmen kullanan makarna fabrikaları gibi işletmeleri toz patlamaları konusunda denetleyeyim deseydi, buradaki eksiklerin giderilmesini sağlayıp patlamayı önleyebilirdi” diye konuşuyor.
Şeker-İş Sendikası Sakarya Şube Başkanı Erdal Genç ise fabrikada çalışan işçilerin tahminlerine göre patlamanın buğday bunkerlerindeki gaz sıkışmasından kaynaklandığını söylüyor.
“İSİG kurallarına uyulmuyordu, sendikal örgütlenmenin önünü kesmek için baskı ve mobbing uygulanıyordu”
Genç son iki yıldır örgütlenmeye çalıştıkları Oba Makarna fabrikasındaki koşulları, işçilerden aldıkları bilgiler doğrultusunda şöyle aktarıyor:
“Görüştüğümüz işçiler, işçi sağlığı ve iş güvenliği kurallarına uyulmadığını söylüyordu. Yasal çalışma saatlerine uyulmadığını, insan onuruna yakışır bir çalışma ortamının bulunmadığını, bundan dolayı yorgunluklarının olduğunu bize anlatıyorlardı.”
Fabrikada yetkili sendika olmadıkları için duruma müdahil olamadıklarını ancak işçileri işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatları çerçevesinde nasıl davranmaları gerektiği konusunda bilgilendirdiklerini ifade eden Genç, sendikal örgütlenmeden dolayı işçilere mobbing ve baskı da yapıldığını, bazı işçilerin sendikaya üye olup olmadığını öğrenmek için e-devlet bilgilerini göstermeye zorlandığını söylüyor.
Sendika olarak da patronun tehditvari tutumuyla karşılaştıklarını ifade eden Genç, işçilerin haklarını korumaya ve fabrikada dün gerçekleşen patlama sonrasında soruşturmanın takipçisi olmaya devam edeceklerini ifade ediyor.
OBA Makarna dünya sıralamasında, çünkü…
Pandemi döneminde Antep’teki fabrikasında siparişleri yetiştirmek için çift vardiyaya geçen ve işçileri 12 saat çalıştıran OBA Makarna, o zaman bunu haberleştiren Evrensel muhabirini tehdit etmişti. İşletmenin yüksek karları da aslında bu sömürü rejimi üzerinden yükseliyor.
Şirket 2005 yılında batmak üzereyken Musa Özgüçlü tarafından alınmış ve hızla büyüyerek dünyanın en büyük ikinci makarna şirketi haline gelmiş. Bu yıllar boyunca teşvikler, kaynak aktarmalar, vergi indirimleriyle ihya edildikçe edilmiş, ihracat rekorları kırmış.
Şirket faaliyet raporlarında ‘son teknoloji güvenli ve kaliteli üretim’ yöntemleriyle övünürken patlamada yaralanan bir işçi silolardaki toz kaçağından çıktığı düşünülen yangınla ilgili önceki uyarılarının göz ardı edildiğini söylüyor.
“Uyarılar göz ardı edildi”
Patlamayla alakalı henüz bir ön rapor yayımlanmamışken Makine Mühendisleri Odası Sakarya İl Temsilcisi Olgun Özdemir, “Oba Makarna Fabrikasındaki patlamadan sonra olay yerine ulaşan arkadaşlarımızın edindiği bilgiler ışığında patlamanın fabrika içinde değirmen diye tanımlanan alanda toz patlaması şeklinde olduğunu düşünüyoruz. Ortamda toz birikmesine karşı gereken önlemlerin ne seviyede alındığı, ekipmanların tozlu ve patlama riski olan ortamlara göre seçilip seçilmediği konusunda henüz bilgi sahibi değiliz” şeklinde açıklamada bulundu.
Patlamadan yaralı kurtulan bir işçi ise silolardan taşan toz kaçakları sebebiyle meydana gelebilecek patlama riski konusunda uyarılarının yönetim tarafından göz ardı edildiğini söyledi.
Ödülü Şimşek’in elinden aldılar
Türkiye ihracat rekortmeni şirketler arasında sektöründe birinci olan Oba Makarna 2023’te toplam 394 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi. 2023 yılında 1.5 milyar TL’lik net kâr açıklayan şirket 2024 yılının ilk üç ayında ise 314 milyon TL net kâr elde etti. Şirket ihracat birinciliği için 2023 yılında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek elinden ödül aldı.
Teşviklerle büyüdüler
Evrensel’deki habere göre, 2005 yılında batmak üzereyken Özgüçlü ailesi tarafından satın alınan şirket yurt dışına ihracatlarıyla bugün 100 ülkeye makarna gönderiyor. 2006 yılında Irak’taki ABD askerleri için makarna satışıyla ismi gündeme gelen Oba Makarna 2017 yılında Sakarya Hendek’te Yıldız Holdingden devraldığı fabrikayı ekledi. Antep ve Hendek fabrikaları için 2021 yılında aldığı teşviklerle üretim kapasitesini günlük 1700 tona çıkaran şirkete 2021 ve 2022 yıllarında aldığı 4 teşvikle toplam 223.8 milyon TL kaynak aktarıldı. Dönem kurlarıyla hesaplandığında toplam değeri 23.8 milyon dolar olan bu kaynağın bugünkü değeri ise 809 milyon TL.
Şirket bu teşviklerle gelir vergisi indirimleri aldığı makineler için gümrük vergisi yatırımları için çekeceği kredilere faiz desteği ve sigorta primi işveren hissesi destekleri de aldı.
Şirket 2022 yılında aldığı iki adet gemi ile yurt dışından buğday getirmeye de başladı.
Şubat 2023’te halka arzı sonuçlanan şirket bu yolla 3 milyar TL’lik kaynağı daha kasasına koydu.
Hindistan’dan hastalıklı buğday ithal etti
Yerli üreticilerin alım fiyatları altında ezildiği 2022’de iktidarın izniyle yurt dışından buğday ihale eden Oba Makarna’nın Hindistan’tan getirdiği 55 bin ton buğday ‘Hint Sürmesi’ hastalığı olduğu gerekçesiyle geri gönderildi.
