Guatemala’da 1967 Yılı Uzun Bir Aziz Bartolomeus Gecesi Oldu

Eduardo Galeano

İşkenceciler öğle yemeklerini işkence odalarında, kurbanlarının karşısında yerler. Çocuklar anne babalarının nerede oldukları konusunda sorguya çekilirler; anne babalar, çocuklarının nerede olduğunu söylemeleri için askıya alınır ve vücutlarına elektrik verilir. Kronikleşen günlük olaylar: Kafalarına siyah kukuletalar geçirmiş sivil giyimli adamlar… Ford Falcon marka dört otomobille geldiler… Hepsi tabanca, mitralyöz ve kısa namlulu tüfeklerle tepeden tırnağa silahlanmışlardı… Polis olay yerine katliamdan bir saat sonra geldi. Hapishanelerden çıkarılan tutuklular, kaçmaya çalışırken yahut ordu güçlerinin ölü ya da yaralı hiçbir kayıp vermedikleri çatışmalarda ölüyorlar. Buenos Aires’ten bir kara mizah örneği: “Biz Arjantinliler korkutulmuşlar, hapsedilmişler, gömülmüşler ve sürülmüşler olarak ayrılırız.” Ölüm cezası 1976’nın ortalarında Ceza Yasası’na eklendi; ama ülkede her gün faili meçhul cinayetler işleniyor. Bunların çoğu cesedi bile olmayan ölüler. Şilili diktatörlük bu başarılı yöntemi taklit etmekte gecikmedi. Kurşuna dizilen tek bir kişi dünya çapında bir skandala yol açabilir. Ama kaybolan binlerce insan için her zaman kuşkudan istifade edilir. Guatemala’da olduğu gibi, akrabalar ve dostlar bir hapishaneden diğerine, bir karakoldan öbürüne beyhude ve tehlikeli bir hac görevini yerine getirirken, yakınlarının bedenleri ormanlarda ve çöplüklerde çürümektedir. Ortadan kaldırmaların genel amacı: Ne salıverilmesi istenecek tutuklular ne de ölüsünün başında beklenecek şehitler olacak. Toprak insanları yutuyor ve hükümet ellerini temizliyor: Ortada ne kanıtlayacak bir suç ne de verilecek bir hesap kalıyor. Her ölü defalarca ölüyor ve en sonunda insanın ruhunda bir korku ve belirsizlik sisi kalıyor.

***

Neticede Guatemala, daha büyük çaplı bir kirli savaş uygulaması için Latin Amerika’nın ilk laboratuvarı vazifesini gördü. Birleşik Devletler tarafından eğitilen, yönlendirilen ve silahlandırılan adamlar bir imha planı gerçekleştirdiler. 1967 yılı uzun bir Aziz Bartolomeus gecesi oldu.

Guatemala’da şiddet, yıllar önce, 1954 Haziranı’nın bir günbatımında, Castillo Armas’ın P-47 uçakları gökyüzünü kapladığı anda başlamıştı. Ardından topraklar United Fruit şirketine geri verildi ve İngilizceden tercüme edilen yeni bir Petrol Yasası kabul edildi. Arjantin’de Üç A (Alianza Anticomunista Argentina)3 kamuoyunun karşısına Ekim 1973’te çıktı. Kirli savaş Guatemala’da tarım reformunu kan ve ateşle ezmek için patlamış ve onu topraksız köylülerin belleğinden silmek için giderek şiddetlenmişti. Arjantin’deki dehşet ise iktidara gelen Juan Domingo Perón’un uzun sürgünü boyunca uyandırdığı umutları yıkmasıyla başladı. Buenos Aires’ten bir kara mizah örneği: “İktidar,” derler orada, “keman gibidir. Sol elle tutulur ve sağ elle çalınır.” Daha sonra, 76 yazının sonunda, askerler Casa Rosada’ya4 geri döndü. Şimdi çalışanların maaşları yarıya düştü. İşsizlik giderek artıyor. Grev yapmak yasak. Üniversiteler

Ortaçağ’a dönüyor. Çokuluslu büyük şirketler yakıt dağıtımını, banka hesaplarını, et ve tahıl ticaretini ele geçirdiler. Yeni medeni usul yasası şirketlerle ulus arasındaki davaları başka ülke mahkemelerine taşımaya imkân sağlıyor. Yabancı yatırımlar yasası yürürlükten kaldırılıyor: Artık istediklerini yanlarında götürebiliyorlar. Arjantin’de Aztek törenleri düzenleniyor. Bunca kan hangi kör tanrıya adanıyor? Bu program her gün beş ceset ödemeden, Latin Amerika’nın en iyi örgütlenmiş işçi hareketine dayatılamaz mıydı yoksa?

Dipnotlar:

3 Arjantin Antikomünist İttifakı. Arjantin’deki Peron iktidarı sırasında onun sağ kolu José López Rega tarafından kurulan gizli örgüt, kısaca Üç A (AAA) diye anılıyordu. Gladio benzeri bu yasadışı gizli örgütün hedefi Arjantin’de solu bitirmekti. Peron Hükümetine karşı olmak komünist damgası yemeye ve örgütün hedefi olmaya yetiyordu. (ç.n.)

4 Pembe Ev: Arjantin Başkanlık Sarayı’na verilen ad. (ç.n.)

[Aşkın ve Savaşın Gündüz ve Geceleri, Eduardo Galeano, Türkçesi: Süleyman Doğru, 1. Baskı, Sel Yayıncılık]