Alınteri Gazetesi 21. Yüzyıla Sosyalizmi Yazacağız!
Oya Açan
“İnsan olmak bütün her şeyden daha önemlidir. Ve bu da ciddi, şeffaf ve güleç yüzlü olmaktır,” diyor Rosa ve hemen ardından ekliyor: “Sızlanmak güçsüzlerin işidir.“
Toprağa düştükleri tarihte ölümsüzleşenlerimizi anarız. Kuşkusuz bir ritüel olma yanı da vardır bu akışın. Ama bundan çok daha fazlasıdır. Anma, hatırlama ve o mücadeleyi yaygınlaştırma çabası da siyasal faaliyetin bir biçimidir diye düşünenlerdenim. Amaç, hafızayı tarihin ve onu sömürü nesnesi haline getirenlerin hoyrat ellerine bırakmadan çerinden çöpünden arındırarak son derece somut ve yalın bir ipucu olarak gelecek kuşaklara sunmaktır.
Hatırlamak ve anmak, kaybettiğimiz yoldaşlara ilişkin mücadele anlarının çevrelediği anılarımızı anlatmak değil, anılarının bize ne söylemiş olduğuna kulak kabartmaktır; orada içerili olan hayat ve mücadele derslerini süzgeçten geçirmek ve sonuçlar çıkarmaktır. O artık konuşamaz ve onun yerine konuşan biz olmalıyız.
Hatırlamak kendimizi örgütlemenin de bir biçimidir
Anılar bizi birleştiren ortak tasavvurun kristalize olduğu kesitlerdir. O yaşanmışlıklardan bizim ne/neler çıkardığımız ve bunu daha geniş kesimlere nasıl aktardığımız gurur duyulacak bir şeydir ama bu aynı zamanda ağır sorumluluktur.
Hatırladığınız kadarıyla yaşandığı anda sizin açınızdan bambaşka bir anlam ifade eden sözler, davranışlar, ifade biçimleri onu aktardığınızda farklı bir içeriğe bürünür. Herkes kendince yorumlar ve değişik sonuçlar çıkarır. Bir zincir halinde sürer bu, sizin için anlamının toplandığı ve asıl vurgulamak istediğiniz nokta, vermek istediğiniz mesaj dinleyenler, izleyenler, okuyanlar için helezonik bir çoğalmayla hiç tahmin edemeyeceğiniz yerlere ulaşır.
Kimileri açısından apaçık mücadele dersleridir bunlar, sadece motive edici yanlarıyla değil çıkarılması gereken dersler yönüyle de yol gösterici kılavuzlardır. Alır verir insanlar kendi içlerinde; kıyaslamalar yapar, ölçmeye çalışırlar farklılıkların seyrini ve nedenlerini… Dönemler arasındaki benzerlik ya da farklılıklar bütünlüğünü yitirmeden çıkarılan sonuçları güne taşımaya çalışırlar. Fakat kimileri için sadece nostaljik iç çekişler ve mevcudu realize etmekte kullanılan ruhunu kurtarma seanslarıdır. Ya ‘anma’ adına asıl olarak kendilerini anlatanlara ne diyelim?
Buralardan geçerek öğreniyoruz
Kişilerin kendilerinin seçmediği koşullardaki hareketi daima o koşulların ve kurdukları ilişkilerin sonucudur. Bunu kimse önceden saptayamaz, elverişli olanları bir araya toplayamaz. Ama kişi o koşullar içinde devinir ve kendi tarihinin yazarı olur. Bu tarihler de üç aşağı beş yukarı birbirine benzer. Devrimci kabarma döneminde toprağa düşmüş olanlara bakın, genellikle aynı çizgiler çizer onların mücadele serüvenlerini. Tasfiyecilik dönemlerinin örnekleri kuşkusuz farklıdır. Coşku ve irade, dünyayı baştan aşağı yeniden yaratma yöneliminin izlerini taşırken dişini sıkanların sonraki serencamları herkese bir şey söyler. Dünyasında mücadele etmek ve direnmekten başka bir yol olmayanların, başka bir yaşam bilmeyenlerin üstelik bunu son derece bilinçli bir tercihle hayata geçirmişlerin güzergahlarıyla “iyi gün dostları” ya da geçici “yol arkadaşları”nınki taban tabana zıttır birbirine. En benzer göründükleri durumlarda bile gören gözleri, hisseden yürekleri, deneyimli gözlemleri tırmalayan bir şeyler vardır, can acıtan bir kıymık gibi…
Kimi zaman adı bile konulmak istenmez, düşündüğü için ürperir insan, kendini sorgular. Fakat sonrasındaki akış her şeyi yerine oturtur; tırmıkların gerçek oluşuna mı hayıflansın, gözlem ve iç sesinin çağrılarına uymadığı için mi azarlasın kendini…
Bedeli genellikle ağır oluyor elbette ama biraz da buralardan geçerek öğreniyoruz.
Anlatıcının yükümlülüğü
Mücadeleleri, erdemleri ve esinledikleri rehber edinilen öncüleri anlatmak sorumluluk gerektirir. Öyle, ‘kalemimimiz oraya gitti’ diyerek anlatamayız onları. Ölçüp biçmek gerekir. Hele de ‘insan üstü bir tip çiziliyor’ eleştirileri ortalığı bu kadar kaplamışsa… ‘Öyle boyluydu şöyle soyluydu deniyor’, “sadece olumluluklardan ibaret bir portre çiziliyor” diye ironi yapılıp basite alınıyorsa söylenmek istenenler, anlatılmaya çalışılanı anlamak şurada dursun yazılan aslında “okunmamış” – Osman Yaşar Yoldaşcan’ın deyimiyle, ‘yazının fotoğraflarına bakılmış’ – demektir.
Ölümlerinin anlamı yaşamlarında gizli olanlar açısından ne söylesek azdır oysa… Diyalektik olarak safi iradeden safi bütünlükten safi olumluluktan oluşması ne kadar imkansıza yakınsa kişinin, onurlu bir ölümle son sözünü söylediğinde bütün olumsuzluklarından arınmaz ama ondan geriye asıl olarak ölümü kucaklayışı kalır.
Öylelerinin de övülmeye ve yüceltilmeye ihtiyaçları yoktur!
Ölümsüzleri yaşayanlar anlatır
Sadece yoldaşları anlatmaz onurla ölümsüzleşenleri. Ona bir biçimde temas etmiş olanlar da -öyle uzun yaşanmışlıklar ve birliktelikler gerekmeden- dokunmuşlardır yaşamlarına çünkü. Bu yüzden özenle taşıdıkları o günlerin hatırasının belli başlı çizgilerini kaydederler. Böyle böyle tamamlanır yolu devrimcilikten, sınıfsız bir dünya idealinden geçenlerin oluşturduğu devasa puzzle…
M. Fatih Öktülmüş’ü hiç saymıyorum. Özellikle ’80 sonrası kuşaklar açısından onun adını ve mücadelesini duymayan herhalde az devrimci vardır. Adressiz Sorgular geleneğinin alçak gönüllü temsilcisi Öktülmüş’ün (işkence tezgahlarındaki adıyla Dilaver Yanar) onlarla yolu ya zindanlarda kesişmiştir ya da yiğit ölümüyle hafızalara kazıdığı kararlılık mesajıyla…
Tahsin Yılmaz öyledir Lale öyledir Maviş öyledir…
Bu konuda hiç unutmadığım birçok örnek var, lafı fazla uzatmamak için ikisinden söz edeyim.
Ankara Gar Katliamı’nda Maviş’i kaybetmemizin hemen ardından onun ne kadar geniş bir devrimciler topluluğuyla temas ettiğini gösteren çok sayıda mesaj ve yazı aldık. Bunlardan en çarpıcı olanlarından biri 9 Ekim 2019’da Serekaniye’de ölümsüzleşen MLKP savaşçısı Kerem Pehlivan’ın (Demhat Günebakan) Maviş’e yazdığı 3 Şubat 2016 tarihli mektuptur. Mektup Maviş’in hayatını kaybetmesinden 4 ay sonra elimize ulaştı. İki devrimciyi aynı ölümsüzlükte buluşturan bu sımsıcak satırlar, anma ve hatırlama bahsinde hafıza defterimize kızıl harflerle yazıldı.
Bir başkası, 90 gün kaldığı İstanbul ve Ankara emniyetlerine Yakup Bıyık olarak girip Yakup Bıyık olarak çıkan Sezai Ekinci’dir. Esmahan yoldaş onu anlatmayı hedeflediği kitabı için Sezai’yi tanıyanların anlatımlarına yer vereceğini duyurarak yazı istemişti. Sezai’yle yolu kesişmiş ne çok insan vardı, kitap hazırlanırken bir kısmını elemek zorunda kaldı.
Bu konuda bilgi sahibi olduğum son anma yazısı M. Ender Öndeş’ten geldi. Üstelik hem Sezai’yi hem Maviş’i tanıyordu Öndeş. “Bir zincirin halkaları gibi” demişti onlar için. O sarsıcı ve etkileyici üslubuyla lafı uzatmadan ne güzel tanımlamıştı onları ne güzel bir anma yazısı yazmıştı…
Öndeş’in “bir zincirin halkaları gibi” sözü bu yazının da özetidir aslında. Maviş’i, Sezai’yi, Tahsin’i, Lale’yi birbirine bağlayan şey yalnızca aynı ölümsüzlükte buluşmaları değil birbirlerinin hikâyesini taşıyan, aktaran, çoğaltan halkalar olmalarıdır. Biz de bu zincirin bir halkasıysak eğer, görevimiz onların bıraktığı yerden, onların söylediklerine kulak kabartarak kendi payımıza düşen halkayı sağlam tutmaktır. Hatırlamak, bu zinciri koparmamaktır. Anmak, halkaların birbirine ne söylediğini duymaktır. Unutmamak ise o sımsıcak satırları, o kızıl harfleri hafıza defterinden silmemektir. Gerisi, sızlanmak olur ki o, güçsüzlerin işidir.
